نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
سبیل نیوز به نقل از خبرگزاری ایرنا، در روزگاری که سیلاب در بسیاری از مناطق به‌عنوان تهدیدی برای جان و مال مردم شناخته می‌شود، نگاهی به تجربه گذشتگان در جنوب سیستان و بلوچستان نشان می‌دهد که مردم این سرزمین با شناخت مسیر حرکت آب، ویژگی‌های زمین و شرایط اقلیمی، از بارندگی‌های موسمی و روان‌آب‌ها برای تأمین نیازهای خود استفاده می‌کردند.
این شیوه‌های سنتی حاصل سال‌ها تجربه و سازگاری با طبیعت بوده و در شرایطی شکل گرفته‌اند که دسترسی به منابع آب پایدار، محدود و میانگین بارندگی سالانه منطقه حدود ۱۰۰ میلی‌متر بوده است؛ رقمی که در دوره‌های خشکسالی به کمتر از ۵۰ میلی‌متر نیز می‌رسد.
«دگار» یکی از مهم‌ترین این روش‌هاست؛ سامانه‌ای ساده اما کارآمد که با ایجاد حوضچه‌های بزرگ خاکی و دیواره‌های کوتاه، سیلاب را مهار و آب را برای نفوذ در زمین و کشت محصولات کشاورزی ذخیره می‌کند؛ این سامانه بیشتر در دشت‌های ساحلی چابهار و مناطق دشتیاری، پلان و نوبندیان رواج داشته و در کهیر و زرآباد نیز نمونه‌هایی از آن وجود دارد.
دگارها معمولا به شکل چهارگوش ساخته می‌شوند و از زمین مسطح، دیواره خاکی، ورودی سیلاب و نهر هدایت آب تشکیل شده‌اند؛ ارتفاع دیواره‌های آنها کمتر از یک و نیم متر و مساحت هر کدام بین یک تا ۲۵ هکتار است، خرما، غلات، حبوبات، صیفی‌جات و علوفه از محصولات قابل کشت در این اراضی هستند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری چابهار با اشاره به قدمت و اهمیت دگار، اظهار کرد: «دگار» یکی از روش‌های قدیمی و متداول بهره‌برداری از سیلاب در این منطقه است که مردم بومی با استفاده از آن، روان‌آب‌های فصلی را مهار و برای کشاورزی استفاده می‌کنند.
بهزاد ریگی روز چهارشنبه در گفت‌وگو با ایرنا افزود: اگرچه زمان دقیق شکل‌گیری این سامانه مشخص نیست، اما شواهد نشان می‌دهد دگار قدمتی چند هزار ساله دارد و از گذشته‌های دور در میان کشاورزان منطقه رواج داشته است.
وی ادامه داد: دگارها در حوضه‌های آبخیز باهوکلات، کهیر و زرآباد پراکنش دارند و چابهار، مناطق دشتیاری، پلان، نوبندیان، کهیر و زرآباد از کانون‌های اصلی استقرار آنها هستند.
اهمیت دگار فقط به مهار سیلاب و حفظ منابع آب محدود نمی‌شود، بلکه این سامانه در تأمین معیشت خانوارهای روستایی نیز نقش دارد؛ کشاورزان پس از ورود سیلاب به حوضچه‌ها، منتظر نفوذ تدریجی آب در خاک و کاهش رطوبت اضافی می‌مانند تا زمین برای شخم و بذرپاشی آماده شود.
بسته به میزان بارندگی، وقوع سیلاب و نوع محصول، کشاورزان می‌توانند بین سه تا ۱۲ ماه از سال در این اراضی فعالیت کنند؛ بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، بین ۱۰ تا ۹۰ درصد درآمد سالانه برخی خانوارها از فعالیت در زمین‌های دگار تأمین می‌شود.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری چابهار درباره وسعت این اراضی گفت: حداقل وسعت اراضی تحت کشت سیلابی در سامانه دگار ۱۵ هزار و ۱۵۷ هکتار برآورد شده، اما این میزان کمتر از وسعت واقعی آن است؛ زیرا بررسی‌ها نشان می‌دهد مجموع دگارهای قدیمی، متروک و فعال که برای زراعت سیلابی و جنگل‌کاری استفاده شده‌اند، بیش از ۴۰ هزار هکتار وسعت دارند.
ریگی با اشاره به مشکلات نگهداری این سازه‌ها بیان کرد: خشکسالی، تخریب دیواره‌های خاکی، ناتوانی مالی کشاورزان برای بازسازی و نبود حمایت کافی دستگاه‌های اجرایی از مهم‌ترین عواملی هستند که موجب متروک ماندن بخشی از دگارها شده‌اند.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری چابهار تأکید کرد: تأمین ماشین‌آلات و اعتبارات مورد نیاز کشاورزان و اجرای برنامه‌های آبخیزداری می‌تواند در حفظ، احیا و توسعه این سامانه سنتی مؤثر باشد.
در کنار دگار، «هوتک» نیز یکی از روش‌های دیرینه مردم جنوب استان سیستان و بلوچستان برای جمع‌آوری و ذخیره آب باران و روان‌آب‌های سطحی است؛ هوتک‌ها، حوضچه‌ها و گودال‌هایی هستند که با بهره‌گیری از شیب طبیعی زمین و مسیر حرکت آب ایجاد می‌شوند و در تأمین آب مورد نیاز مردم و دام‌ها نقش داشته‌اند.
به گفته کارشناسان منابع طبیعی، این سازه‌های بومی در کنار دگار، نشان‌دهنده شناخت عمیق مردم منطقه از طبیعت و شیوه‌های سازگاری با اقلیم خشک و کم‌آب جنوب استان سیستان و بلوچستان هستند؛ تجربه‌ای که با توسعه فناوری‌های جدید نه‌تنها نباید به فراموشی سپرده شود بلکه می‌توان با تلفیق آن با دانش نوین آبخیزداری و کشاورزی، زمینه استفاده بهتر از سیلاب، حفاظت از خاک و تقویت اقتصاد روستاها را فراهم کرد.
احیای دگار و هوتک می‌تواند فراتر از حفظ یک میراث تاریخی، راهکاری متناسب با شرایط اقلیمی جنوب سیستان و بلوچستان برای تبدیل تهدید سیلاب به فرصت تولید و آبادانی باشد.
به گزارش ایرنا، جنوب استان سیستان و بلوچستان با وجود اقلیم کم‌باران، در مقاطعی از سال تحت تاثیر بارش‌های موسمی با روان‌آب‌ها و سیلاب‌های فصلی مواجه می شود.
دیدگاه بسته شده است.