تربیت نیروی انسانی دریایی در پیچ چالش ها؛ ازضعف کارورزی تاضرورت تغییر نگاه به آموزش

دکتر سید جعفر سجادی، عضو هیأت علمی گروه دریانوردی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، در گفت‌وگو با «سبیل نیوز» با اشاره به فاصله قابل توجه میان آموزش‌های دانشگاهی و نیازهای واقعی صنعت، مهم‌ترین چالش‌های تربیت نیروی انسانی در بخش دریا و خشکی را تشریح کرد و بر ضرورت نگاه سرمایه‌گذارانه به آموزش دریایی تأکید نمود.

گفتگوی خبرنگار سبیل نیوز با دکتر سید جعفر سجادی پارسا، عضو هیأت علمی گروه دریانوردی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، با موضوع فاصله قابل توجه میان آموزش‌های دانشگاهی و نیازهای واقعی صنعت

دکتر سجادی  در پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین چالش‌های تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه حمل‌ونقل دریایی چیست؟

اظهار داشت: آموزش دریایی در دو شاخص اصلی تعریف می‌شود؛ نخست تربیت افسران عرشه و موتور برای اشتغال روی ناوگان کشتیرانی و دوم تربیت نیروهای متخصص در بخش بازرگانی و مدیریتی که اصطلاحاً حوزه «خشکی» نامیده می‌شود.

وی افزود: یکی از جدی‌ترین چالش‌ها در بخش تربیت افسران، کیفیت دوره‌های کارورزی است. در گذشته دانشجویان حدود دو سال و نیم دوره کارورزی در دریا داشتند که بخشی از آن به‌صورت گروهی و تحت نظر افسر آموزشی و بخشی نیز به‌صورت انفرادی و در کنار افسران کشتی سپری می‌شد. اما اکنون این دوره به حدود یک سال کاهش یافته و  دانشجو به‌عنوان کدت ملوان به کار گرفته می‌شود؛ به‌گونه‌ای که به دلیل مشغله افسران و انجام وظایف ملوانی توسط دانشجو، آموزش مؤثر و هدفمند به‌درستی محقق نمی‌شود.

کمبود مدرس و خلأ تحصیلات تکمیلی

عضو هیأت علمی گروه دریانوردی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار با اشاره به کمبود مدرس متخصص در حوزه دریایی گفت: بخش زیادی از مدرسان فعلی، کاپیتان‌هایی هستند که پس از سال‌ها فعالیت دریایی، به‌صورت مقطعی وارد حوزه تدریس می‌شوند، در حالی که آموزش حرفه‌ای نیازمند مهارت آموزشی، تجربه تدریس و طی‌کردن دوره‌های تربیت مدرس است. طبیعی است که میان استادی با ۲۰ سال سابقه آموزشی و فردی که از کشتی پیاده شده تفاوت معناداری وجود دارد.

وی در ادامه به کمبود نیروی متخصص در حوزه خشکی اشاره کرد و افزود: در رشته‌های دریایی، تحصیلات تکمیلی عملاً تا مقطع کارشناسی ارشد محدود است و هنوز مجوز دکتری در این حوزه صادر نشده است. دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار طی سال‌های گذشته تلاش‌هایی در این زمینه داشته اما به نتیجه نرسیده است. از سوی دیگر، بسیاری از فعالان دریایی یا فاقد مدرک کارشناسی هستند یا به دلیل اشتغال، امکان ادامه تحصیل ندارند؛ در نتیجه فارغ‌التحصیلان غیرمرتبط وارد این مقطع می‌شوند و خروجی آن، کمبود نیروی متخصص برای فعالیت در سازمان‌ها و شرکت‌های دریایی است.

وی با اشاره به اعلام رسمی کمبود نیرو در سازمان بنادر و دریانوردی تصریح کرد: با بازنشسته شدن نیروهای متخصص، مسئله جایگزینی به یک چالش جدی تبدیل شده است.

با توجه به فاصله میان آموزش‌های نظری و نیازهای عملی صنعت، به نظر شما برگزاری بوت‌کمپ‌ها و دوره‌های مهارت‌محور — به‌ویژه بوت‌کمپ اخیر «حمل‌ونقل دریایی با رویکرد مدیریتی و مهندسی» — چه نقشی در کاهش این فاصله و افزایش آمادگی دانشجویان برای ورود به بازار کار دارد؟

در خصوص فاصله میان رشته های نظری و عملی این یک معضلی که نه تنها در رشته های دریایی در تمامی رشته های دانشگاهی در کشور ما این معضل رو داریم که دانشجو پس از فارغ التحصیلی عملا اماده بازار کار نیست و از ان طرف نیاز های صنعت فاصله گرفته با ان چیزی که تربیت می شود. در دانشگاه، وزارت علوم خیلی تلاش کرده است که یک ارتباطی میان دانشگاه و صنعت ایجاد بکند  ولی بنظر من که موفق نبوده است برگزاری دوره های اموزشی مثل بوت کمپ بسیار می تواند کمک بکند به انکه این فاصله را حداقل کمی کاهش بدهد و من به صورت تجربی هم با توجه به برگزاری دوره بوت کمپ در دانشگاه دریانوردی چابهار و مشارکتی که من داشتم می شود این را حس کرد که برگزاری این دوره ها مقداری فاصله را کاهش داده است

فاصله زیاد اما قابل اصلاح

این استاد دانشگاه در ارزیابی میزان فاصله میان دانشگاه و صنعت گفت: هرچند ممکن است وضعیت رشته‌های دریایی نسبت به برخی رشته‌ها بهتر باشد، اما همچنان مطلوب نیست. دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی نیازمند گذراندن دوره‌های تخصصی تکمیلی هستند تا بتوانند وارد ناوگان شوند.

وی بر ضرورت به‌روزرسانی مستمر سرفصل‌های درسی و همکاری نزدیک‌تر میان دانشگاه‌ها، شرکت‌های کشتیرانی و سازمان بنادر تأکید کرد و گفت: برگزاری همایش‌ها، سمینارها و دوره‌های مشترک آموزشی می‌تواند به همگرایی بیشتر میان صنعت و دانشگاه کمک کند.

توصیه به دانشجویان:

دکتر سجادی در توصیه به علاقه‌مندان ورود به حوزه حمل‌ونقل دریایی گفت: نخستین شرط موفقیت، انتخاب آگاهانه رشته است. بسیاری از دانشجویان در ترم‌های ابتدایی شناخت دقیقی از رشته و آینده شغلی خود ندارند و این مسئله در ادامه مسیر برای آن‌ها مشکل‌ساز می‌شود.

وی افزود: دانشجویان پس از ورود باید تلاش کنند تمامی آموزش‌های نظری و عملی را جدی بگیرند. همچنین با توجه به بین‌المللی بودن حرفه دریانوردی، تسلط بر زبان انگلیسی یک ضرورت انکارناپذیر است؛ چرا که بخش عمده متون و آموزش‌های تخصصی به این زبان ارائه می‌شود.

آموزش؛ هزینه یا سرمایه‌گذاری؟

عضو هیأت علمی گروه دریانوردی دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار در پایان با ارائه پیشنهادی به سیاست‌گذاران حوزه آموزش عالی و صنعت دریایی گفت: باید نگاه به آموزش از «هزینه» به «سرمایه‌گذاری» تغییر کند. متأسفانه در برخی شرکت‌ها و ارگان‌های دریایی، آموزش به‌عنوان هزینه تلقی می‌شود و تلاش برای کاهش آن صورت می‌گیرد، در حالی که کاهش کیفیت آموزش می‌تواند به افزایش حوادث دریایی منجر شود.

وی تأکید کرد: هر میزان سرمایه‌گذاری در آموزش دریایی، در آینده به‌عنوان سرمایه انسانی ارزشمند به صنعت بازخواهد گشت و ایمنی و بهره‌وری را افزایش خواهد داد.