یک‌دهم درصد از انسان‌ها برای حیات و ممات تمام مخلوقات تصمیم می‌گیرند

 سبیل نیوز؛ گزارش تکان‌دهنده سازمان بین‌المللی «آکسفام» پرده از یک واقعیت تلخ در اقتصاد اقلیمی برداشت: ثروتمندترین افراد جهان نه‌تنها متهمان اصلی ایجاد بحران گرمایش زمین هستند، بلکه این روز‌ها با سرمایه‌گذاری در اقتصاد انطباقی و بازسازی محور، از پیامد‌های ویرانگر این بحران‌های زیست‌محیطی نیز آن سود‌های افسانه‌ای به جیب می‌زنند. این ساختار فاسد سبب شده تا انگیزه‌های مالی برای حل بحران‌های اقلیمی را به طور کامل از بین برود.

در شرایطی که طوفان‌ها، خشکسالی‌های پیاپی و موج‌های گرمای بی‌سابقه در سراسر جهان قربانی می‌گیرند، گروهی بسیار کوچک از ساکنان زمین در حال جشن گرفتن برای سود‌های بی‌سابقه خود هستند. طبق جدیدترین تحقیقات سازمان بین‌المللی آکسفام، ثروتمندترین افراد جهان که تنها ۰.۱ درصد از جمعیت کره زمین را تشکیل می‌دهند، مدلی اقتصادی را پایه‌ریزی کرده‌اند که در آن از هر دو سِ فاجعه سود می‌برند. این طبقه ابرثروتمند ابتدا با سرمایه‌گذاری سنگین در صنایع آلاینده و سوخت‌های فسیلی زمینه‌ساز شکست اقلیمی می‌شوند و سپس با تسلط بر بازار داغ تجهیزات امدادی، ساخت‌وساز‌های پس از بحران و خدمات بازسازی، ثروت خود را چند برابر می‌کنند.

«ژان مک‌لین» مدیر ارشد تاثیرگذاری در آکسفام، این چرخه جهنمی را تبدیل هرج‌ومرج به سود می‌نامد. وی در تبیین این پدیده می‌گوید: «ابرثروتمندان در هر دو سوی این بحران ذینفع هستند؛ نخست از طریق ادامه سرمایه‌گذاری در صنایع آلاینده، و دوم از طریق حضور در بازار رونق‌گرفته‌ی اقتصاد انطباقی. در واقع خدمات بازسازی و بهبود، دوباره به جهانی که خودشان به آتش کشیده‌اند فروخته می‌شود. بر همین اساس، اقشاری که کمترین سهم را در ایجاد بحران اقلیمی داشته‌اند، بیشترین ضربات را تحمل می‌کنند، در حالی که مسببان اصلی بحران، بیشترین امکانات را برای محافظت از خود در اختیار دارند».

گزارش آکسفام نشان می‌دهد بازار خدمات پیشگیری، بازسازی و امداد اقلیمی به یک تجارت غول‌پیکر تبدیل شده است که حجم مالی آن از ۷۰ میلیارد دلار فعلی، تا سال ۲۰۲۹ به بیش از ۹۲ میلیارد دلار در سال خواهد رسید. این دستاورد مالی باعث ایجاد پدیده‌ای تحت عنوان «سود دوبل» برای ثروتمندان و قدرتمندان شده است. اما جنبه نگران‌کننده‌تر این واقعه، تاثیر آن بر تصمیم‌گیری‌های کلان جهانی است. وقتی ویرانی‌های اقلیمی خود به منبع درآمدی سودآور برای سرمایه‌داران مبدل شود، انگیزه اقتصادی برای کنترل آلاینده‌ها یا توقف گرمایش زمین از بین می‌رود.

به باور آکسفام، این ذینفع بودن در خرابی‌ها، تشویق‌کننده‌ی اصلی ثروتمندان برای اعمال فشار سیاسی، لابی‌گری و ایجاد تاخیر یا اختلال در اجرای اقدامات نجات‌بخش اقلیمی است. در همین حال، شکاف نابرابری جهانی روزبه‌روز عمیق‌تر می‌شود. قربانیان اصلی این جریان، آسیب‌پذیرترین مردم جهان هستند که ناچارند هزینه این بازسازی‌ها را در قالب قیمت‌های سنگین‌تر مواد غذایی، ترمیم خانه‌های ویران‌شده و آوارگی ناشی از تغییرات اقلیمی به جیب همان سرمایه‌گذاران آلاینده بریزند.

ارقام ارائه‌شده در شاخص «تخریب و بازسازی» آکسفام، جزئیاتی حیرت‌انگیز از میزان بی‌عدالتی را به تصویر می‌کشد. تنها ۸ میلیون نفر، یعنی ۰.۱ درصد طبقه برتر جامعه جهانی، حجم گاز‌های گلخانه‌ای بیشتری نسبت به ۳.۵ میلیارد نفر از فقیرترین مردم کره زمین تولید می‌کنند. بر اساس محاسبات علمی، سهم هر فرد در این گروه ثروتمند در ایجاد موج‌های گرمای کشنده، ۱۲۵ برابر یک فرد معمولی است.

بخش کوچکی از این آلایندگی به سبک زندگی مجلل آنان بازمی‌گردد؛ به عنوان مثال، جت‌های شخصیِ متعلق به ابرثروتمندان تنها در دو ثانیه، به اندازه کل دی‌اکسید کربنی که یک انسان معمولی در طول یک سال کامل تولید می‌کند، آلایندگی وارد جو می‌کنند. اما بخش اعظم و اصلی این اثرگذاری تخریبی، از سبد سرمایه‌گذاری‌های عمیق آنها در شرکت‌های بزرگ ناشی می‌شود.

آکسفام با بررسی وضعیت ۲۱۷ شرکت فراملیتی که یا سوخت فسیلی تامین می‌کنند یا در حوزه انطباق با بحران نظیر تولید سد‌های ضدسیل، تجهیزات آتش‌نشانی، کولرها، حمل‌ونقل اضطراری، بیمه و وام فعال هستند، دریافت که این شرکت‌ها تنها در سال گذشته به‌طور میانگین ۱.۸ میلیارد دلار درآمد داشته و بیش از ۱ میلیارد دلار سود سهام به مالکان خود پرداخت کرده‌اند.

در این میان، نقش صندوق‌های بزرگ مدیریت سرمایه بسیار پررنگ است. شش شرکت مالی بزرگ، که مشاور و مجری سرمایه‌گذاری‌های میلیاردر‌ها هستند، خود در راس این چرخه قرار دارند. غول‌های مالی نظیر «بلک‌راک» (BlackRock) و «وانگارد» (Vanguard) در ۹۲ درصد از شرکت‌های حاضر در شاخص تخریب و بازسازی آکسفام دارای سهام بوده و ارزش سرمایه‌گذاری آنها در این بخش از ۱ تریلیون دلار فراتر رفته است.

ردپای این سودجویی ساختاری را می‌توان در بازار‌های اصلی غذا نیز مشاهده کرد. با وقوع خشکسالی‌ها، طوفان‌ها و ناپایداری‌های جوی، محصولات کشاورزی دچار افت شدید می‌شوند و جهش قیمت مواد غذایی ناشی از آن، سود هنگفتی را روانه جیب بازرگانان عمده و ابرشرکت‌های غذایی می‌کند. گزارش‌ها نشان می‌دهد از سال ۲۰۲۰ به بعد، ثروت میلیاردر‌های فعال در بازار تجارت غذا بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار افزایش یافته است.

یکی از بارزترین نمونه‌های این ناعدالتی در سال ۲۰۲۴ و پس از شرایط حاد جوی در غرب آفریقا رخ داد؛ جایی که قیمت جهانی کاکائو با جهش بی‌سابقه ۲۳۱ درصدی مواجه شد. با این حال، بررسی‌های آکسفام تایید می‌کند که کشاورزان خرد و محلی آفریقا که بیشترین خسارت را از تغییرات اقلیمی دیده بودند، هیچ سهمی از این سود سرشار نبرده و تمام منافع به حساب دلالان و شرکت‌های بزرگ سرازیر شد.

پیامد‌های این نابرابری فقط مادی و اقتصادی نیست، بلکه انسانی و مرگبار است. طبق برآورد‌های آکسفام بر اساس شاخص‌های سلامت انسان، افت بهره‌وری کشاورزی و بالا آمدن سطح دریاها، تنها آلایندگیِ ۱ درصد ثروتمند جامعه در سال‌های پیش‌رو موجب ۱.۹ میلیون مرگ اضافی ناشی از گرمای شدید خواهد شد. تراژدی واقعی اینجاست که بیش از سه چهارم (۷۵٪) این مرگ‌ومیر‌ها در کشور‌های با درآمد پایین و متوسط رخ خواهد داد؛ ممالکی که با تولید تنها ۸ درصد از کل آلاینده‌های جهان، کمترین نقش را در بروز این فاجعه داشته‌اند.

در سمت مقابل، جوامع ثروتمند و افراد متمول به لطف تمکن مالی بالا، فعلا در برابر عواقب فاجعه در امان هستند. آنها توان پرداخت هزینه‌های گزاف مواد غذایی، ساخت خانه‌های مقاوم، تخلیه اضطراری با امکانات شخصی، درمان در بیمارستان‌های خصوصی و نگهداری از امنیت شخصی خود را دارند. همین مصونیت نسبی باعث شده تا نه تنها انگیزه‌ای برای اعمال قدرت لابی‌گری خود در جهت حمایت از زمین نداشته باشند، بلکه موانعی بر سر راه کاهش انتشار کربن ایجاد کنند تا ثروت شخصی‌شان تهدید نشود.

«الکس میتلند»، یکی از نویسندگان اصلی این گزارش، تاکید می‌کند: «ثروتمندان صرفا بهره‌برداران منفعل این بحران نیستند. این یک رفتار کاملا آگاهانه و عامدانه است. وقتی نفوذ سیاسی آنها را در نظر می‌گیرید، مدارک غیرقابل‌انکاری به دست می‌آید که نشان می‌دهد آنها در حال هدایت و مهندسی این شرایط هستند».
در پاسخ به این وضعیت بحرانی، سازمان آکسفام خواستار اصلاحات ساختاری و فاحش در قوانین مالیاتی و بین‌المللی شده است. این سازمان تاکید دارد که دولت‌ها باید مالیات‌های سنگینی بر ثروت ابرشرکت‌ها، جت‌های شخصی، صنایع نفت و گاز و کمپانی‌های آلاینده وضع کنند. همچنین از دولت انگلیس و سایر قدرت‌های اقتصادی خواسته شده تا تعهدات مالی اقلیمی خود را در قالب کمک‌های بلاعوض و نه وام‌های سودآور ارائه دهند تا کشور‌های فقیر در دام بدهی‌های جدید نیفتند.

«نافکوته دابی»، مدیر سیاست‌گذاری تغییرات اقلیمی در آکسفام، چالش اصلی را در باور‌های غلط عمومی می‌داند و می‌گوید: «پیچیدگی بحث درباره تغییرات اقلیمی این است که همه دوست دارند فکر کنند این یک مشکل مشترک برای کل بشریت است، اما واقعیت این‌طور نیست. راه حل بحران اقلیمی اتفاقا بسیار ساده است؛ ابرثروتمندان را کنترل کنید، قدرت و میزان آلایندگی آنها را محدود سازید و از ثروت بادآورده‌شان مالیات بگیرید».